İnsan topluluuna deyni bilim lääzım

İnsan topluluuna deyni bilim lääzım

“M.V. Maruneviç” adına Bilim-aaraştırma Merkezinin direktoru, istoriya bilgilerindä doktor Pötr PAŞALI annadêr bilim aaraştırmaların, bilimin soţial potenţialının praktika önemlilii için, Merkezin 2014-cü yılının işleri hem 2015-ci yıla plannarı için.

Pötr Mihayloviç, geçti bir yıl, nicä Canabin Gagauziyanın Bilim-aaraştırma Merkezin direktoruysunuz. Kolektivınız için bu yıl nicä geçti? Şindi başarılar* için zor sölemää, ama kısadan bölä söleyecam. Bizim kolektivımız ancak ayaa kalkêr. Hepsi taa olmêêr nicä isteerim olsun, neçinki dolay yanımızda çok problema var. Ama bir yılın içindä, Gagauziya İspolkomunnan barabar, biz kolektivi kurduk hem may boş erdä material bazasını kurduk: odaları arendaya aldık, mebel, kompyuter tehnikası, biblioteka, arhiv. Biz bulunêrız Komratta, Pobeda sokaa, 58, 4-cü kat “Komrat-Siti” binasında.

Ama en meraklı, ki kurulêr genç aaraştırmacıların şkolası, angısında var üüsek uurlu aaraştırma proektları istoriya hem etnografiya, dil hem lingvistika, ekonomika hem elzanaatı aaraştırmalar, ţivil topluluu alayında. Bir küçük analiz: kolektivda 18 kişi işleer. Onnarın 14-dü yaşêêr hem işleer burada, Gagauziyada, 3 kişi Komrada Kişinevdan geler, ikisi Türkiyedä hem Bulgariyada magistraturada üürener. Milletlik tarafından bilim aaraştırmacıların arasında var 12 gagauz, 2 bulgar, 2 ukrain hem 2 rus. Onnarın orta yaş uuru – 45 yıl.

Bizä deyni pek meraklı hem paalı o fundamental aaraştırmalar, angıları gagauz halkının istoriyasına, onun dedelerinä hem Büük Kırın teritoriyasında devletliin formalarına baalı. Afetsin beni okuyucu, ki burada vererim Gebelsin, tiranın, anılmış laflarını, angılarında görüner büünkü moldovan politikasının özü: “…al halktan onun istoriyasını, da bir evladboyundan sora o bir sürü olacek, ama taa bir evladboyundan sora onu olacek nicä hayvan sürüsünü gibi önetmää*…”. Pek tanınmış bir situaţiya, diil mi? Bezbelli, biz çoktan çırak olduk da bunu hiç tä esap almadık!

Haliz dä, bizdä az vakıt kaldı. Bu yalan denizindä lääzım birleştirmää en ii fikirli adamnarı da Vatanı, halkı, uşakları hem unukaları kurtarmaa. Yok halk istoriyasız, nicä dä yok istoriya halksız. Meraklıydır yaptıkların, ama laflar bişey diil.

Bilim-aaraştırma Merkezin strukturası nesoy? Merkezdä dört bölüm var: İstoriya hem etnografiya bölümü, Dil, literatura hem folklor bölümü, İnformaţiya-tiparlamak bölümü. başı Hepsinin onnarın başları anılmış hem avtoritetli insannar.

Büün şüpesiz olur demää, ki herkezi annêêr: insan topluluuna deyni bilim lääzım. Başka laf – hazır mı topluluk aaraştırmaların başarılarını kullanmaa hem nekadar o hazır bilim-aaraştırmalara yatırmaa*.

Bak, büük sekret diil, ki çoyunda evdä kompyuter var, may herkezindä mobilmıy telefon var, İNTERNET var, biz üüreneriz mal satın almaa, evdän çıkmadaan – hepsi bunnar bilimin başarılarıydır. Ama medalin ters tarafı da var: soruşlar hem problemalar, angıları peyda olêrlar halkın migraţiyasına görä, aylelär hem evlär daalêrlar, bizim saalıımıza imäk malların zararı, dinnerin arasında cenklär h.b. Bu soruşları lääzım derindän üürenmää, lääzım ekspertiza yapmaa, aaraştırmaa hem rekomendaţiya vermää, angıları politikacıların hem devlet öneticilerin* masalarına koyulêrlar.

Bilim-aaraştırma Merkezinin ne problemaları var hem nicä Canabinä uygun çıkêr İspolkomnan hem Gagauziya Halk Topluşunnan işbirliktä bulunmaa? Bilim Merkezi – Gagauziya İspolkomun evladı. Gagauziya Halk Topluşun başı D.G. Konstantinov, bücet komisiyasının başı G.İ. Morar devamnı yardım ederlär bilgiçlerä, ana tarafını aaraştıran insannara, aaraştırmacılara. Bu işin pozitiv tarafı. Ama problemalar var bizdä dä, nicä dä hepsindä. Deyecez, 2013-cü yılda Bilim Merkezi danıştı Komradın kasaba Sovetinä versin 10-15 sotka toprak, “Gagauziyanın bilim hem kultura evi”ni yapma deyni. Adadılar, ama şindilik vermedilär. Bak biz lääzım yaşayalım diil sade büünkü günnän, ama gelän evladboyları için dä lääzım düşünmää.

İkinci soruş. Bütün dünnäda, Kişinevda da, bilimin finanslaması prioritet erini kaplêêr. Nekadar verdilär yılın sonunda gelän yıla deyni, ne yaparsan – yap, ama garantilä. Bizdä sä ters olêr: Bilim Merkezinä finansları vererlär o paralardan, angıları kaldılar bücet sferasının hepsi başka organizaţiyalarına verdiktän sora. Çinovniklär durmamayca parayı keserlär, onnarı da, angılarını deputatlar verdilär. Bölä davranışlarlan, haliz, açan uçrejdeniye henez ayaa kalkmaa başladı, yok nicä kayıl olmaa.

Bilim Merkezin Bilgiç Sovetinä uyêr, ama dooru, ki büük zorluklarlan, toplamaa bilim kadralarını. Şükür, ani bulunêr insannar, angıları bizä halizdän yardım ederlär. Gagauziyanın Bilim Merkezin direktoru İspolkomun azası diil – bu bir paradoks. Bizi teklif etmeerlär Halk Topluşun toplantılarına, nicä lääzım olsun zakona görä. Gagauziya Başkanın izininä görä bän her afta giderim planörkalara, aparatın toplantılarına, ama statusum yok.

Birdän, nicä beni Bilim Merkezinä direktor koydular, Moldovanın Bilim Akademiyasının Prezidenti G.Duka bir kiyat yolladı, angısında yazılı, ani Gagauziya Bilim Merkezin direktoru Bilim Akademiyasının Üüsek Sovetinin azası olêr. Eer bu işleri Kişinevda annarsaydılar, neçin Komratta annamaa istämeerlär? Hepsi bu adımnarı lääzım diil sabaa, ama büün doorutmaa Avtonomiyanın kaavilemesinä. Bölä diil mi? Sekret diil, ki gelecek zamannarda Gagauziyada lääzım kurulsun kendi Bilim Akademiyası, ko ilkin Moldovanın Bilim Akademiyasının filialı gibi. Demäk, regional bilimi ilerlesin deyni, lääzım olsun zakon bazası. Var başka da soruşlar. Siz, bezbelli, esap aldınız, ki, açan Kiril Gaburiç Premyer-Ministr olmaa deyni kandidattı, o Moldova Bilim Akademiyasına gitti da orada bilgiçlärlän buluştu. Bundan sora Pravitelstvonun programasında peyda oldu bir bölüm, angısının adı “Bilimä yardım hem inovaţiyalar”. Şindi söläyiniz bana, bizim kuvet organnarımızda bölä punktlar var mı?  Şindilik yok. Umut ederiz, olaceklar.

Gagauziyada bilim doktorları var mı? Elbetki, bizim halkımızda talantlar var. Avtonomiyada genç bilgiçlerin pleyadası büüyer. Bizdä işleer 6 genç bilim doktoru. Komrat Devlet Universitetindä işleer yakın 30 doktor, Moldova Respublikasının Bilim Akademiyasında da gagauz hem bulgar bölümnerindä onnar var, yabancı devletlerdä dä. Geçän yıl bizim üç bilim zaametçımız bilim derecelerini* kablettilär. Pek az bizdä o bilgiçlär, angıları kultura arası komunikaţiya problemalarınnan, üüretmäk standartların işlendirilmesinnän zanaatlanêrlar. Bizä etişmeer diil sade bilim doktorları, bizä lääzım politika menecerları, zakonnara görä işleyennär, kultura, turizm sferalarında işleyennär, energosnabjeniye uurunda injenerlär hem başka da inovaţiyalı dallar. Bizim çalışmamız hem bilgiçlerin aaraştırmaları için herkezi var nicä üürensin bu saytta: www.gbm.md. Gagauziyanın Bilim-aaraştırma Merkezinin en yakın zamanda plannarında: mardın 25-dä 2015-ci yılda hazırlanacek hem geçirelecek bilim-praktika konferenţiyası bu temaya görä: “Gagauz dilinin ilerlemesindä Masa-İnformaţiya Kolaylıklarının* rolü hem insan topluluunda etnika arası annaşmasının başarı kazanması”.

Sizin partnörlarınız kimdir, neredä onnar taa çok hem neçin? Bizim temel partnörlarımız: Moldovanın Bilim Akademiyasının institutları (Kultura zenginniklerin İnstitutu), enţiklopediya bilgilerin İnstitutu, Komrat Devlet Universiteti, Rusiya Bilim Akademiyasının Etnologiya hem Antropologiya İnstitutu. Biz aarêêrız partnörları Germaniyada, Türkiyedä, Kazahstanda, Bulgariyada, Vengriyada,  Ukrainada, Belorusiyada, orada, neredä var gagauz diasporası hem islää bilim tradiţiyaları. 2015-ci yılda başlêêrız realizaţiyaya koymaa Estoniyadan kolegalarımızlan bir proektı.

Bilimin sınırları yoktur. Biz hazırız işbirliktä bulunmaa ekonomika, istoriya, dil, kadraların hazırlamasında sferalarında.

Bir bilgicä sormuşlar “Neredä Er üzünün ortası”? O 10 adım yapmış da göstermiş: “Burada, eer inanmarsaydınız, ölçünüz!…”

Bliţ soruşlar:

Adetçä angı duygularlan uyanêrsınız? Koşucu* duygusunnan. Günün zamanında okadar çok lääzım yapmaa. En meraklı: seni ufak işlärlän oyalamasınnar. Siirek, ama bölä günnär uyêr geçirmää. Hep bu zamanda bän aftanın sonunu bekleerim, dostlarımnan dinnenmää deyni. Eer sän büünkü gündä islää formasındaysan, sän kaçêrsın. Ama eer formanı kaybettiseydin, taa ii olacek vakıdında gidäsin.

Neyä lääzım davranmaa şakasız?Profesiyaya. Profesiya ― stabilliin garantiyası. Eer adam profesionalsaydı, o korkmêêr yannışlıklardan hem zorluklardan, o kendi yannışlıklarını annayabiler hem doorudabiler. Yaşamak yok nicä olsun düz hem kolay. Yok nicä olsun kompromissiz dä.

SÖZLÜK insan topluluu (Bilim Merkezin termini) – человеческое общество önetmää (Türküye türkçesindän) – управлять yatırmaa (Türküye türkçesindän)  – вкладывать önetici (Türküye türkçesindän) – управленец devamnı (Türküye türkçesindän) – durmamayca derece (Türküye türkçesindän) – ступень işbirliktä bulunmaa – сотрудничать evlad – детище garantilemää – обеспечивать uygun çıkmaa – удаваться başarı kazanmaa (türküye türkçesindän) – достигать Masa-İnformaţiya Kolaylıkları (Bilim Merkezin termini) – Средства Массовой Информации koşucu (Türküye türkçesindän) – бегун

Источник anasozu.com

İlgili statyalar

Video: Canavar ayın 25-dä Mariya Maruneviçin duuma günü

Canavar ayın 25-dä bilgiç, aaraştırıcı, ȇtnograf hem politika izmetçisi 84 yaşını tamannayaceydı. 2011 yılda Mariya Maruneviçin adına adandı Gagauziyanın Bilim aaraştırma merkezi, angısının kurulmasının temellerindä durdu. Komratta hep onun adına adalı sokak. anmak alleyasında büst koyuldu. 10-cu yildönümünä adalı olay için Bilim aaraştırma merkezi topladi bir videorolik, angısını GRT kanalşn siiredicileri göräbileceklär yaayinimizda. Kim gibi kaldı halkımızın aklısında hem ne türlü iz braktı …. Mariya Vasilyevna Maruneviç — anılmış insan gagauz halkına deyni, aaraştırıcı, ȇtnograf, pedagog hem politikacı. 2001-ci yılda gerçekleştirildi onun baş neeti — avtonomiyada kuruldu bilim aaraştırma hem metodika işleri için merkezi, angısının öndercisi oldu Mariya Maruneviç. Kısa zamanda o hazırladı hem…

09 09 21 MİHAİL ÇAKİR – GAGAUZ HALKIN APOSTOLU

Ceviz ayın 8 — dä  77 yıl geeri  geçindi gagauz aydınadıcısı  protoierey Mihail Çakir. Bu büük kayıplıktı diil sade moldovanın cümnesinä deyni,  ama gagauz halkına da.  Onun  anmak günündä Moldovanın Devlet Universitetindä  geçirildi bilim-praktik konferenţıyası «Tarih ecellerin birlii». Mihail Çakirin anmak günündä Moldovanın Devlet Universitetin klisesindä geçti slujba onun adına. Gagauz aydınnadıcısı  bu klisedä  işledi 35 yıl. Din izmetçileri, angıları büün ilerlederlär onun işini, sölerlär, ani o braktı büük zenginnik nicä din tarafından, ölä da başka bölümnerdä. «Biz bulunȇrız o  vakıtta, açan biz savaşȇrız enidän kaldırmaa bizim kulturayi, istoriya zenginniklerini. Bizim büük zenginiimiz, bu bölä insan, nicä Mihail Çakir. Da…

Nicä geminin adını koyacan ölä dä üzecek

(Gagauziyan M.V. Maruneviç adına Bilim-aaraştırma Merkezi 10-cu yıldönümünü kutladı) Kırım ayın (dekabri) 20-dä kendisinin ilk tombarlak yoldönümünü kutladı Gagauziya M.V. Maruneviç adına Bilim-aaraştırma Merkezi, angısı yaşını Kasım ayında tamamnadı. Gagauziyan M.V. Maruneviç adına Bilim-aaraştırma Merkezi yıldönümü kutlamaa deyni Gagauziyaya büün toplandılar bilim adamnarı Moldovadan, Türkiyedän, Rusiyadan hem Ukraynadan. Sıraya geldilär Gagauziyanın öndercileri, Halk Topluşun deputatları, Gagauziyanın şkolaların direktorları hem üüredicileri, kultura zaametçileri, popazlar, yazıcılar hem taa çok başka insannar. Önemni bu sırada Moldovanın hem Gagauziyanın Gimnalarına saygı gösterildi, nedän sora Gagauziya M.V. Maruneviç adına Bilim-aaraştırma Merkezini tanıştırmaa deyni kısa bi film gösterildi. Sora Bilim-aaraştırma Merkezin başı İrina KONSTANTİNOVA 10 yılın…

Lüdmila POKROVSKAYAya saygı duyêrım, ama…

2020-ci yılın Baba Marta ayın 18-dä tamamnandı 95 yıl türkologun hem filologiya bilgilerindä doktorun Lüdmila POKROVSKAYAnın (18.03.1925 – 07.10.2009) duuma günündän. Lüdmila POKROVSKAYA rus dilcisi, angısı gagauzçayı bilmedään, gagauz dilin gramatikasını, dialektlarını hem gagauzların folklorunu araştırardı. Canabisi, «Песенное творчество гагаузов» adlı disertațiyasını 1953-cü yılda koruyup, taa sora gagauz filologiyasınnan ilgili 1964-cü yılda çıkardı bir bilim kiyadı – “Грамматика гагаузского языка. Фонетика и морфология”. Taa sora da 1978-ci yılda tiparladı “Синтаксис гагаузского языка в сравнительном освещении” kiyadını hem yazdı gagauz dili lekțiya kurslarını. Gagauziyanın M.V. Maruneviç adına Bilim-Aaraştırma Merkezi da Lüdmila POKROVSKAYAnın duuma gününün 95 yılına adanmış gözäl bir yazı yazmış.…

IX-cu “Mihail ÇAKİR okumakları” Komratta oldu

Çiçek ayın (aprel) 19-da Komrat regional resim Galereyasında oldu artık IX-cu “Mihail ÇAKİR okumakları”, ani bu yıl adandı gagauzların hem bütün dünnäyın büük bilim hem klisä adamının Protoierey Ay-Boba Mihail ÇAKİRin (27.04. [eniycä 09.05] 1961– 08.09.1938) duuma gününün 160-cı yıldönümünä. “Mihail ÇAKİR okumakları”nı, Moldova Mitropolitı VLADİMİRın  ii sözlemesinnän, Gagauziya İspolkomu hem Kaullan Komrat Eparhiyasının arkalanmasınnan, ortak hazırladılar Gagauziyanın Mariya MARUNEVİÇ adına Bilim-aaraştırma merkezi hem Gagauziyanın üüredicilik Upravleniyası. “Mihail ÇAKİR okumakları”nın açılışını yaptı Gagauziyanın Mariya MARUNEVİÇ adına bilim-aaraştırma Merkezin başı İrina KONSTANTİNOVA. Sora bilim Merkezin zaametçisi Vitaliy BOYKOV tanıştırdı okumaklara gelenneri o gözäl sergiylän, ani pek derindän açıklêêr Protoierey Ay-Boba Mihail ÇAKİRin…


377

İnsannarın cuvapları: