Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

(Çıkmasının 30-cu yıldönümünä)

Artık uzak olan 1991-ci yılda, açan Gagauz Respublikasını tanımak hem gagauz milletin dilini hem kulturasını ilerletmäk hakları için karma-karışık politikalı kavgalardan ortalık sarsılanardı, Kişinevda dünneyä geldi gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı. Bu sadecä ilk jurnal diildi bu, ne pek önemni – uşaklar için bir jurnaldı. O yıllarda, açan hepsicii toptan daldılar politikaya hem gagauz kulturasının gelecektä ilerlemesinä, vardı bir insan, angısı aktiv politika güreşindän kaarä, gagauz dilin ilerletmesindä hem genişletmesindä aslı işleri yapardı. O insan – yazıcı Todur ZANETtı.

Todur ZANET 1988-ci yıldan beeri artık çıkarardı gagauzların ilk periodika basımını – “Ana Sözü” gazetasını, angısı açıklardı Gagauziyanın ayaa kalkmasının hepsi aspektlarını, öncü ideyaların canıydı hem çanıydı. Bununnan barabar Todur ZANET becerdi toplamaa fikir birliindä olan ortak kolektivı, angısının çalışmasınnan da kuruldu ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”, ani küçüklerä hem küçük klaslarda üürencilerä deyni yapıldı hem onun ilk nomeri 1991-ci yılın Kirez ayında dünneyi gördü.

Bundan öncä “Ana Sözü” gazetasının redkolegiyası danıştı Moldova Pravitelstvosuna tekliflän, ani kurmaa bölä bir jurnal da, Pravitelsto tiparladıynan ““Kırlangaç” jurnalın çıkarması için” kararını, başladı hazırlanmaa ilk nomer hem o artık çıktı nicä “Ana Sözü” gazetasının üç aylık eklemä jurnalı.

Jurnalın hazırlanmasında hem çıkarılmasında pek çok yardımcı oldu ozaman moldovan dilindä çıkan “Alunel” uşak jurnalın kolektivı, angısı eni jurnalın ilk sayfasında bölä dilekleri yazdı: “Saygılı gagouz uşakları! Pek sevinerim, ani bu “kırlangaç” yapêêr yuvasını herbirinizin evindä, herbirinizin canında. Moldovanın adetlerinä görä sayılêr, kimdä saçak altında var kırlangaç yuvası – o bir kısmetli insan. O sa, kim kırêr bu kuşun yuvasını, kendi üstünä kahır çeker. Te neçin bütün ürektän isteerim koruyasınız “Kırlngaç”çıı, seväsiniz onu hem da ko getirsin sizä salt kısmet. Büük saygıylan, “ALUNEL”, Moldovanın küçüklerä deyni dergisi”.

“Kırlangaç” jurnalına kendi ii yolculuk laflarını yazdılar Moldova Yazıcılar Birliin gagouz bölümün Başkanı Nikolay BABOGLU hem Moldova Yazıcılar Birliin Başkanı Mihay ÇİMPOY: “Kutluca olsun! Çok kanaatlıklan, pak kalibimizlän, candan-ürektän kutlêêrız eni peydalanan küçük uşaklarımıza deyni dergiyi “Kırlangacı”.  Ko bu “Kırlangaç” getirsin ilin kanatlarında bizim dilimizä, ruhumuza, literaturamıza enilii, ilkyazı, eni evlat bıylarına versin derin millet duyguluunu, omuz koysun ölümsüzlüümüzä”.

Jurnalın ilk nomerindä, gagauz folklorundan kaarä, tiparlandu Dionis TANASOGLUnun, Todur ZANETin, Nikolay BABOGLUnun, Mina KÖSÄnin, Sona ADİEVAnın, Vasi FİLİOGLUnun, Todur MARİNOGLUnun hem Petri ÇEBOTARin yaratmaları. Hepsi bu yaratmaları resimnedilär resimcilär  A. Aksentiy, İ. Lubnevskaya, A. Evtuşenko, Y. Simak, N. Mındresku, T. Yurkova, Ê. Maygenberg, N. Romanovskaya.

Belliki, jurnalın yaratmak payını açtı “Kırlangaç” jurnalınıbaş redaktorun Todur ZANETin peeti:

“KIRLANGAÇ”

Kırlangacın kanadı Göklerdän erä kaydı, Dünneyä seläm verdi, Çok işlär o getirdi:

Şiir, resim hem annatmak, Oyuna deyni atak, Küçüklerä – bilmecä, Büüklerä dä bulmaca,

Yanıltmaç, masal, fıkra – Çok sevinç uşaklara! “Kırlangaç” dergisindä Hepsicii toplu bilä:

Oyunnar var heybidä, Söleyiş – köstebektä, Nastradin da köşedän Cümbüşü daadêr ceptän…

İi saatta, paalı dergi, Dönmesin yolun geeri!

Lääzım urgulamaa, ani  jurnal üüsek kalitedä tiparlandı “Universul” tipografiyasında pek büük bir tirajlan – 7465 taanä.

1991-ci yılda çıktı jurnalın 4 nomerı, neredä uşaklara deyni vardı hepsi, ne onnarı meraklandırırdı hem düşüncelerinnän bakışlarını genişledärdi: peetlär, masallar, bilmecelär, bulmacalar, türlü oyunnar, boyamak sayfaları, kalendarlar, komikslar.

Ozamankı politika hem ekonomika aar durumu beterinä 1992-ci yılda jurnalın tirajı 2522 ekzemplära indi. 1993-cü yılda çıkan ilk nomerın tirajı artık 800 taanäydi. Sora, sekiz yıl “Kırlangaç” jurnalı çıkmadı.

2001-ci yılda, Türk İşbirlii hem Koordinațiya Agenstvosunun (TİKA) yardımınnan, “Kırlangaç” jurnalı genä okuycusuna döndü. Jurnal başladı çıkmaa latinițada, onun redkolegiyası da diişti. 2001-2002-ci yıllarda çıkan jurnalın cuvapçı sekretari oldu aaraştırmacı hem istoriyacı İgnat KAZMALI, angısı bu jurnala çok kuvetlän energiya verdi hem onun pek üüsekmaanalı  olmasında büük zaametlär verdi.

2001-ci yılın ilk nomeri açılêr Gagauz Milli Gimnasınnan (avtorlar Todur ZANET hem Mihail KOLSA) hem, Gagauz Respublikasının 11-ci yıldänümünnän ilgili olarak, o respunlika için yazılarlan. Bu nomerin sayfalarında annadılêr Gagauz aydınnadıcısı protoierey Aa-Boba Mihail ÇAKİR. İkinci nomerdä dä Gagauziyanın başkasabası Komrat hem gagauzları aaraştıran bilim adamı Valentin MOŞKOV için okuycuya bilgi veriler. Hep barada tiparlı İgnat KAZMALInın anntması “Hırsız”. Belli ki, gagauz masalları, bulmacıları hem bilmecileri da er alêr.

“Kırlangaç” jurnalın bitki iki nomeri da 2002-ci yılda tiparlandı. Birincisin kabında resimni gagauz folklorun kahramanı Nastradin, jurnalın personajları Gülcäz, Lügorcuk hem yabanıcık Ayboz. Anaadılêr Valkaneş kasabası için. Jurnalda peydalandı eni rubrika: “Yortularımız hem adetlerimiz”. İkinci nomer da bütünnä baaşlı o yılın geçän futbolda dünnää çempionatına hem Moldova Respublkasının “Ana Sözü” kuboona sıradakı turnirinä. Bu sayının kabında resimni “Gagauziya” – “Ana Sözü” komandalarının oyunu, neredä futbolcular giimni gagauzların milli hem gazetanın simvollarına hem renklerinä görä yapılı formalara. Hoca Nastradin da matçın daavacısı.

Beş yılın içindä (1991,1992, 1993, 2001, 2002 y.y.) “Kırlangaç” jurnalının 12 nomeri çıktı. Bu nomerlerin toplam tirajı 27 binä yakındı, ne verdi kolayını onu ayakta tutmaa hem okuyculara faydalı olmaa.

Todur ZANET tarafından gagauz milletin kulturasını, istoriyasını hem dilini üürenmäk için bir tertip gibi düşünülmüş hem kurulmuş bu jurnal, o basamakta, oldu ilk kırlangaç, ani haberledi, ki gagauzların kesin neetleri var dill salt kendi kulturalarını, dilini hem adetlerini korumaa, ama dünnää kultura varlıının bir kıymetli payı olan bu zenginnikleri büük çalışmalıklan bütünnü ilerletmää.

Evgeniya LÜLENOVA, Komrat, Gagauziya

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Related Articles

Türkiyenin 2016-cı yılın 15 Temmuz şehitlerinä Gagauziyada saygı

2021-ci yılın Orak ayın (iyül) 16-da Gagauziyanın Çadır kasabasında, Türkiye Respublikasının “Demokratiya hem Milli Birlik Günü” çerçevesindä, oldu bir sıra, neredä saygıylan andılar 2016-cı yılın 15 Temmuz (Orak ayın (iyül) 15-şi) gecesi FETÖ tarafından Türkiyedä devlet devrimi denemesinä karşı koyan 251 şehiti hem yaralannan insannarı. Saygı sırası geçti Çadır kasabasının primariyasının kararınnan hem Türkiye Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosu Başkannıın (TİKA) yardımınnan kurulan “İzmit kardaşlık parkında”, neredä bulunêr şehitleri anmak nışan taşı.   Sıra başladı susma saygısı duruşundan, nedän sora burada pay alan Türkiye Kişinev Büükelçisi Gürol SÖKMENSÜER, Gagauziyanın Başkanı İrina VLAH, TİKA Kişinev programaların Koordinatoru Selda ÖZDENOĞLU, Türkiye Respublikasının…

TİKAnın yardımınnan kilimciliimiz diriler

Gagauziyanın Çadır kasabasının zanaat uçilişesindä verilän 11 zanaata 12-ci eklendi – kilimcilik. Bunun kolayı oldu ondan sora, açan Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosu Başkannıın (TİKA) yardımınnan, bu üçilişçeyä alındı kilim hem pala düzenneri hem da ilk etapta bu iş için hepsi lääzımnı mallar: boyalı yapaa iplikleri, çözgü iplikleri, ek tertiplär h.t.b. 2021-ci yılın Orak ayın (iyül) 16-da da, Çadır kasabasının zanaat uçilişesinä gelip, uçilişçenini direktorunnan Vera İlyiniçna BALOVAylan barabar, bu kilimcilik proektın ofițial açılışı yaptılar  Türkiye Kişinev Büükelçisi Gürol SÖKMENSÜER, TİKA Kişinev programaların Koordinatoru Selda ÖZDENOĞLU  hem Gagauziyanın Başkanı İrina VLAH. Açılış sırasında vardılar Türkiye Respublikasının Gagauziya Komrat Başkonsulu Hasan…

Komrat munițipiyi ilerlemäk baş planını temelä koydu

Komrat munițipiyin Soveti kabletti karar, angısına görä Komrat munițipiyin ilerlemäk, düzmäk hem düzennemäk Baş (generalnıy) planını temelä koyuldu. Bu plana görä kasabada kesinneşti neredä var nicä yaşamak için evleri yapmaa, neredä komerțiya kuruluşları var nicä kurulsun hem nerelerdä, ölä denlän, eşil zonalar olacek. Şindi kasabanın arhitektorları hem başka ilgili insannar bu planı, maalelerä görä, detalleştireceklär. Be plan detalli kesinneşmeyecek kadar, Komratta eni evlerin hem binaların yapılması için munițipiyin Soveti izin vermeer. Источник anasozu.com


Responses