Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

(Çıkmasının 30-cu yıldönümünä)

Artık uzak olan 1991-ci yılda, açan Gagauz Respublikasını tanımak hem gagauz milletin dilini hem kulturasını ilerletmäk hakları için karma-karışık politikalı kavgalardan ortalık sarsılanardı, Kişinevda dünneyä geldi gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı. Bu sadecä ilk jurnal diildi bu, ne pek önemni – uşaklar için bir jurnaldı. O yıllarda, açan hepsicii toptan daldılar politikaya hem gagauz kulturasının gelecektä ilerlemesinä, vardı bir insan, angısı aktiv politika güreşindän kaarä, gagauz dilin ilerletmesindä hem genişletmesindä aslı işleri yapardı. O insan – yazıcı Todur ZANETtı.

Todur ZANET 1988-ci yıldan beeri artık çıkarardı gagauzların ilk periodika basımını – “Ana Sözü” gazetasını, angısı açıklardı Gagauziyanın ayaa kalkmasının hepsi aspektlarını, öncü ideyaların canıydı hem çanıydı. Bununnan barabar Todur ZANET becerdi toplamaa fikir birliindä olan ortak kolektivı, angısının çalışmasınnan da kuruldu ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”, ani küçüklerä hem küçük klaslarda üürencilerä deyni yapıldı hem onun ilk nomeri 1991-ci yılın Kirez ayında dünneyi gördü.

Bundan öncä “Ana Sözü” gazetasının redkolegiyası danıştı Moldova Pravitelstvosuna tekliflän, ani kurmaa bölä bir jurnal da, Pravitelsto tiparladıynan ““Kırlangaç” jurnalın çıkarması için” kararını, başladı hazırlanmaa ilk nomer hem o artık çıktı nicä “Ana Sözü” gazetasının üç aylık eklemä jurnalı.

Jurnalın hazırlanmasında hem çıkarılmasında pek çok yardımcı oldu ozaman moldovan dilindä çıkan “Alunel” uşak jurnalın kolektivı, angısı eni jurnalın ilk sayfasında bölä dilekleri yazdı: “Saygılı gagouz uşakları! Pek sevinerim, ani bu “kırlangaç” yapêêr yuvasını herbirinizin evindä, herbirinizin canında. Moldovanın adetlerinä görä sayılêr, kimdä saçak altında var kırlangaç yuvası – o bir kısmetli insan. O sa, kim kırêr bu kuşun yuvasını, kendi üstünä kahır çeker. Te neçin bütün ürektän isteerim koruyasınız “Kırlngaç”çıı, seväsiniz onu hem da ko getirsin sizä salt kısmet. Büük saygıylan, “ALUNEL”, Moldovanın küçüklerä deyni dergisi”.

“Kırlangaç” jurnalına kendi ii yolculuk laflarını yazdılar Moldova Yazıcılar Birliin gagouz bölümün Başkanı Nikolay BABOGLU hem Moldova Yazıcılar Birliin Başkanı Mihay ÇİMPOY: “Kutluca olsun! Çok kanaatlıklan, pak kalibimizlän, candan-ürektän kutlêêrız eni peydalanan küçük uşaklarımıza deyni dergiyi “Kırlangacı”.  Ko bu “Kırlangaç” getirsin ilin kanatlarında bizim dilimizä, ruhumuza, literaturamıza enilii, ilkyazı, eni evlat bıylarına versin derin millet duyguluunu, omuz koysun ölümsüzlüümüzä”.

Jurnalın ilk nomerindä, gagauz folklorundan kaarä, tiparlandu Dionis TANASOGLUnun, Todur ZANETin, Nikolay BABOGLUnun, Mina KÖSÄnin, Sona ADİEVAnın, Vasi FİLİOGLUnun, Todur MARİNOGLUnun hem Petri ÇEBOTARin yaratmaları. Hepsi bu yaratmaları resimnedilär resimcilär  A. Aksentiy, İ. Lubnevskaya, A. Evtuşenko, Y. Simak, N. Mındresku, T. Yurkova, Ê. Maygenberg, N. Romanovskaya.

Belliki, jurnalın yaratmak payını açtı “Kırlangaç” jurnalınıbaş redaktorun Todur ZANETin peeti:

“KIRLANGAÇ”

Kırlangacın kanadı Göklerdän erä kaydı, Dünneyä seläm verdi, Çok işlär o getirdi:

Şiir, resim hem annatmak, Oyuna deyni atak, Küçüklerä – bilmecä, Büüklerä dä bulmaca,

Yanıltmaç, masal, fıkra – Çok sevinç uşaklara! “Kırlangaç” dergisindä Hepsicii toplu bilä:

Oyunnar var heybidä, Söleyiş – köstebektä, Nastradin da köşedän Cümbüşü daadêr ceptän…

İi saatta, paalı dergi, Dönmesin yolun geeri!

Lääzım urgulamaa, ani  jurnal üüsek kalitedä tiparlandı “Universul” tipografiyasında pek büük bir tirajlan – 7465 taanä.

1991-ci yılda çıktı jurnalın 4 nomerı, neredä uşaklara deyni vardı hepsi, ne onnarı meraklandırırdı hem düşüncelerinnän bakışlarını genişledärdi: peetlär, masallar, bilmecelär, bulmacalar, türlü oyunnar, boyamak sayfaları, kalendarlar, komikslar.

Ozamankı politika hem ekonomika aar durumu beterinä 1992-ci yılda jurnalın tirajı 2522 ekzemplära indi. 1993-cü yılda çıkan ilk nomerın tirajı artık 800 taanäydi. Sora, sekiz yıl “Kırlangaç” jurnalı çıkmadı.

2001-ci yılda, Türk İşbirlii hem Koordinațiya Agenstvosunun (TİKA) yardımınnan, “Kırlangaç” jurnalı genä okuycusuna döndü. Jurnal başladı çıkmaa latinițada, onun redkolegiyası da diişti. 2001-2002-ci yıllarda çıkan jurnalın cuvapçı sekretari oldu aaraştırmacı hem istoriyacı İgnat KAZMALI, angısı bu jurnala çok kuvetlän energiya verdi hem onun pek üüsekmaanalı  olmasında büük zaametlär verdi.

2001-ci yılın ilk nomeri açılêr Gagauz Milli Gimnasınnan (avtorlar Todur ZANET hem Mihail KOLSA) hem, Gagauz Respublikasının 11-ci yıldänümünnän ilgili olarak, o respunlika için yazılarlan. Bu nomerin sayfalarında annadılêr Gagauz aydınnadıcısı protoierey Aa-Boba Mihail ÇAKİR. İkinci nomerdä dä Gagauziyanın başkasabası Komrat hem gagauzları aaraştıran bilim adamı Valentin MOŞKOV için okuycuya bilgi veriler. Hep barada tiparlı İgnat KAZMALInın anntması “Hırsız”. Belli ki, gagauz masalları, bulmacıları hem bilmecileri da er alêr.

“Kırlangaç” jurnalın bitki iki nomeri da 2002-ci yılda tiparlandı. Birincisin kabında resimni gagauz folklorun kahramanı Nastradin, jurnalın personajları Gülcäz, Lügorcuk hem yabanıcık Ayboz. Anaadılêr Valkaneş kasabası için. Jurnalda peydalandı eni rubrika: “Yortularımız hem adetlerimiz”. İkinci nomer da bütünnä baaşlı o yılın geçän futbolda dünnää çempionatına hem Moldova Respublkasının “Ana Sözü” kuboona sıradakı turnirinä. Bu sayının kabında resimni “Gagauziya” – “Ana Sözü” komandalarının oyunu, neredä futbolcular giimni gagauzların milli hem gazetanın simvollarına hem renklerinä görä yapılı formalara. Hoca Nastradin da matçın daavacısı.

Beş yılın içindä (1991,1992, 1993, 2001, 2002 y.y.) “Kırlangaç” jurnalının 12 nomeri çıktı. Bu nomerlerin toplam tirajı 27 binä yakındı, ne verdi kolayını onu ayakta tutmaa hem okuyculara faydalı olmaa.

Todur ZANET tarafından gagauz milletin kulturasını, istoriyasını hem dilini üürenmäk için bir tertip gibi düşünülmüş hem kurulmuş bu jurnal, o basamakta, oldu ilk kırlangaç, ani haberledi, ki gagauzların kesin neetleri var dill salt kendi kulturalarını, dilini hem adetlerini korumaa, ama dünnää kultura varlıının bir kıymetli payı olan bu zenginnikleri büük çalışmalıklan bütünnü ilerletmää.

Evgeniya LÜLENOVA, Komrat, Gagauziya

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

Gagauzların istoriyasında ilk gagauz jurnalı – “Kırlangaç”

İlgili statyalar

Tipardan çıktı “Ana Sözü” gazetasının 2021-ci yılın Harman ayın (avgust) nomerı

Harman ayın (avgust) 28-dä tipardan çıktı “Ana Sözü” gazetasının 2021-ci Harman ayın (avgust) nomerı. Nomerdä tiparlanan materiallar: “Gagauz Respublikasının 31-ci yıldönümü bakıldı”, “Moldova Respublikası baamsızlıının 30-cu yıldönümünü kutladı”, “Ana dilimizi başka dillerä kurban etmeyelim!!!”, “Gagauziyayı temeldän sökerlär – Gagauziyanın garantı kırları gezer”, “Bir gagauza hem bütün Gagauziyaya karşı bir zakon”, “Tren gittiynän Gagauziyanın garantı Gagauziya Başkanı eşinmää başladı”, “Gagauz Respublikasının erinä Gagauziya Başkanı Romıniyada kefinä baktı”, “Halk Topluşu en küçük çana yavaşıcık urdu. Gagauziya Başkanı bunu da yapmadı”, “Son hazırlanmış, ama dünneyä etişmeyän 2002-ci yılın “Kırlangaç” jurnalın nomeri”, “İlya FİLEV 65 yaşında”, “Elena KILÇIK: “Pek kısmetliyim, ani Olimpiada Oyunnarına katıldım!””…

Lüdmila POKROVSKAYAya saygı duyêrım, ama…

2020-ci yılın Baba Marta ayın 18-dä tamamnandı 95 yıl türkologun hem filologiya bilgilerindä doktorun Lüdmila POKROVSKAYAnın (18.03.1925 – 07.10.2009) duuma günündän. Lüdmila POKROVSKAYA rus dilcisi, angısı gagauzçayı bilmedään, gagauz dilin gramatikasını, dialektlarını hem gagauzların folklorunu araştırardı. Canabisi, «Песенное творчество гагаузов» adlı disertațiyasını 1953-cü yılda koruyup, taa sora gagauz filologiyasınnan ilgili 1964-cü yılda çıkardı bir bilim kiyadı – “Грамматика гагаузского языка. Фонетика и морфология”. Taa sora da 1978-ci yılda tiparladı “Синтаксис гагаузского языка в сравнительном освещении” kiyadını hem yazdı gagauz dili lekțiya kurslarını. Gagauziyanın M.V. Maruneviç adına Bilim-Aaraştırma Merkezi da Lüdmila POKROVSKAYAnın duuma gününün 95 yılına adanmış gözäl bir yazı yazmış.…

Todur Zanet: bän yazêrım onu, neyi duyêrım, hem ölä, nicä duyêrım!

Poet, yazıcı, dramaturg, aaraştırmacı, folklorcu, rejisör, sţenarist, publiţist, çevirici. Gagauz Milli Gimnanın avtoru. 30-dan zeedä türkü peetlerini yazdı. Hazırladı hem çıkardı 10 kiyat, onnarın arasında peet toplumnarı, annatmak yazıları, pyesalar, bilim-aaraştırma enţiklopediyası, uşaklar hem şkola için kiyatlar. “Bucaan dalgasında” tele- hem radio programaların redaktoru olarak, “Teleradio Moldova” için gagauz dilindä 200-dän zeedä avtorluk programası hazırladı. “Ana Sözü” gazetanın baş redaktoru. Todur ZANETin 55-ci yıldönümünä karşı bizim korespondent lafetti bu pek talantlı hem cümneyä çalışmada kendi zaametini saymayan insannan onun yaşaması, yaratmaları hem ana dilimiz için. – Canabinizin yaratmaları pek çeşitli, ama, genä dä açıklayın, onnarın angıları maasuz hem özel duygularlan…

Video: Canavar ayın 25-dä Mariya Maruneviçin duuma günü

Canavar ayın 25-dä bilgiç, aaraştırıcı, ȇtnograf hem politika izmetçisi 84 yaşını tamannayaceydı. 2011 yılda Mariya Maruneviçin adına adandı Gagauziyanın Bilim aaraştırma merkezi, angısının kurulmasının temellerindä durdu. Komratta hep onun adına adalı sokak. anmak alleyasında büst koyuldu. 10-cu yildönümünä adalı olay için Bilim aaraştırma merkezi topladi bir videorolik, angısını GRT kanalşn siiredicileri göräbileceklär yaayinimizda. Kim gibi kaldı halkımızın aklısında hem ne türlü iz braktı …. Mariya Vasilyevna Maruneviç — anılmış insan gagauz halkına deyni, aaraştırıcı, ȇtnograf, pedagog hem politikacı. 2001-ci yılda gerçekleştirildi onun baş neeti — avtonomiyada kuruldu bilim aaraştırma hem metodika işleri için merkezi, angısının öndercisi oldu Mariya Maruneviç. Kısa zamanda o hazırladı hem…

Gagauz türkücülüünä adanmış cömert ömür

Ceviz ayın (sentbäri) 26-da, Komrat ATATÜRK bibliotekasında, geçti anılmış türkücüykanın, “Gagauziyanın kıymetli kultura zaametçisi”ykasının, Gagauz halk oyunnarı hem türküleri “Kadınca” ansamblisi solistkasının Mariya KISA-TARANENKOnun yaratmak avşamı. Yazık, ani çok kişi toplayamadık, bu zamannarda izin yok çok insnı bir araya gelsin. Pek istärdik bu buluşmayı taa geniştän yapalım, neçin zerä avşamamız cok meraklı, duygulu, sıcak bir atmosferada geçti. Toplandı sade Mariya KISA-TARANENKOun en yakın dostları, kollegaları hem o yaradıcı insannar, angılarınnan o barabar çalıştı. Hepsi katılannar sözlerindä açıkladılar kendi büük sygılarını bu insana, ama diil sade, nica bir büük talantlı artistä. Çoyu onu tanıyêr, nica bir insanı, angısı sever kendi ana…


372

İnsannarın cuvapları: